La Bola Negra

Bazı filmler vardır, bittiğinde salondan çıkmak istemezsiniz. Sadece jeneriği izlemek, o dünyada biraz daha kalmak istersiniz. La Bola Negra benim için tam olarak böyle bir filmdi. Los Javis’in (Javier Calvo ve Javier Ambrossi) bu son filmi, Federico García Lorca’nın bitmemiş bir oyunundan yola çıkarak İspanya’nın yüz yıllık eşcinsel tarihini üç ayrı hikâye üzerinden anlatıyor. Ama bu, kuru bir tarih dersi değil. Aksine, Lorca’nın kendi hayatından ve İspanya İç Savaşı’nın yıkımından beslenen, duygusal olarak yıpratıcı, görsel olarak ise baş döndürücü bir deneyim.

Filmi geçen hafta özel bir gösterimde izleme şansım oldu. Çıkışta hissettiğim şey, uzun süre aklımdan çıkmayan bir ağırlıktı. Bu ağırlık, filmin anlattığı acıdan değil, o acıyı bu kadar estetik ve dürüst bir şekilde aktarabilmesinden kaynaklanıyordu. Calvo ve Ambrossi, Veneno ve La Mesías gibi dizilerde zaten bu yeteneklerini kanıtlamışlardı. Ama sinemada, hele de 155 dakikalık bir destanda, bu kadar tutarlı ve sarsıcı olmak başka bir şey.

Peki La Bola Negra gerçekten bu övgüyü hak ediyor mu? Cannes’da En İyi Yönetmen ödülünü alması, İspanya’nın Oscar adayı olması ve Netflix’in dağıtım hakları için büyük bir savaşa girmesi, beklentileri yükseltiyor. Ama yüksek beklenti, her zaman yüksek tatmin anlamına gelmiyor. Bu incelemede, filmin ne anlattığını, nasıl anlattığını ve nerede tökezlediğini spoiler vermeden, elimden geldiğince dürüst bir şekilde aktaracağım.

La Bola Negra Hakkında Genel Bilgiler

La Bola Negra, Los Javis lakaplı Javier Calvo ve Javier Ambrossi’nin ikinci uzun metraj filmi. Daha önce Holy Camp! (2017) ve Veneno (2020) gibi yapımlarla tanınan ikili, bu filmde Lorca’nın bitmemiş oyunu La bola negra‘dan ve Alberto Conejero’nun La Piedra Oscura adlı oyunundan yola çıkıyor. Senaryo, Calvo, Ambrossi ve Conejero tarafından birlikte yazılmış. Film, 2026 Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye için yarışmış ve En İyi Yönetmen ödülünü kazanmış. Ayrıca Toronto Film Festivali’nde Halkın Seçimi Ödülü’nü alan ilk Netflix yapımı olmuş. San Sebastián Film Festivali’nde ise 9,4’lük bir izleyici puanıyla İspanyol sinema tarihinin en yüksek puanını almış.

155 dakikalık süresi, onu son dönemin en uzun ve iddialı İspanyol yapımlarından biri yapıyor. IMDb’de 8,1 (5.201 oy), Rotten Tomatoes’ta %88 ve Metacritic’te 86 puan almış durumda. Bu, eleştirmenlerin büyük çoğunluğunun filmi olumlu karşıladığını gösteriyor. Ama Screen Jury Grid ve Cahiers du Cinéma gibi bazı platformlarda aldığı düşük puanlar, filmin “herkesin filmi” olmadığını da ortaya koyuyor.

Konu ve Temalar: Üç Zaman, Üç Yara, Tek Bir Miras

Film, üç farklı dönemde geçen üç hikâyeyi iç içe geçiriyor: 1932, 1937 ve 2017. Birincisi, İspanya İç Savaşı öncesinde Granada’da geçiyor. Genç bir eşcinsel adam olan Carlos (Milo Quifes), şehrin seçkin erkek kulübüne kabul edilmeye çalışıyor. Ancak kulüp, onu siyah toplarla yapılan teatral bir oylamayla dışlıyor. “La bola negra” (siyah top) ifadesi, bu dışlanmanın sembolü.

İkinci hikâye, savaş sırasında geçiyor. Sebastián (Guitarricadelafuente), milliyetçi ordunun bir askeri. Rafael (Miguel Bernardeau) ise cumhuriyetçi ordunun bir üyesi ve aynı zamanda Lorca’nın gerçek hayattaki sevgililerinden biri olan Rafael Rodríguez Rapún. Sebastián’ın Rafael’e duyduğu yasak aşk, filmin en dramatik ve en duygusal hattını oluşturuyor.

Üçüncü hikâye ise 2017’de, Madrid’de geçiyor. Alberto (Carlos González), ailesinin geçmişini araştıran bir tarihçi ve oyun yazarı. Annesi Teresa (Lola Dueñas) ile olan ilişkisi, geçmişin izlerini silmeye çalışırken yaşadığı zorlukları gözler önüne seriyor. Alberto’nun araştırması, onu Sebastián’ın torunu olduğu gerçeğine götürüyor.

Bu üç hikâye, “cinsellik, arzu, acı ve miras” temaları etrafında birleşiyor. Los Javis, bu temaları işlerken “iletişim kuramama” halini filmin merkezine koyuyor. Film boyunca karakterler birbirlerine ulaşmaya çalışıyor ama ya susuyorlar, ya yanlış anlıyorlar ya da zaman onları ayırıyor. Bu, sadece bireysel bir trajedi değil, aynı zamanda bir ülkenin bastırılmış tarihinin trajedisi.

Karakterler ve Oyunculuk: Yeni Yüzler, Güçlü Performanslar

Guitarricadelafuente (Sebastián): İspanyol şarkıcı-şarkı yazarı, bu filmle oyunculuk kariyerine adım atıyor. Sebastián, “elinde tüfek tutan masum bir çocuk” olarak tanımlanıyor. Guitarricadelafuente, bu masumiyeti ve iç çatışmayı, abartıya kaçmadan, doğal bir şekilde aktarıyor. Özellikle Rafael’le olan sahnelerinde, söylenmeyenlerin ağırlığını hissettiriyor.

Miguel Bernardeau (Rafael Rodríguez Rapún): Elite dizisinden tanıdığımız Bernardeau, Rafael’in “politize olmuş, inançlı ve tutkulu” kişiliğini ikna edici bir şekilde canlandırıyor. Rafael’in trajedisi, hem kişisel hem de politik. Bernardeau, bu iki katmanı da performansına yediriyor.

Carlos González (Alberto): Yeni bir yüz olan González, Alberto’nun “geçmişin izlerini süren” kararlılığını ve kırılganlığını dengeli bir şekilde sunuyor. Özellikle annesiyle olan sahnelerinde, aile içi çatışmanın yıpratıcılığını hissettiriyor.

Milo Quifes (Carlos): Quifes, 1932’deki Carlos’un “ait olma” arzusunu ve dışlanmışlık hissini, genç yaşına rağmen olgun bir şekilde aktarıyor. Kulüpteki oylama sahnesindeki yüz ifadesi, filmin en akılda kalıcı anlarından biri.

Penélope Cruz (Nené Romero) ve Glenn Close (Isabelle): İki usta oyuncu, filmde “özel görünümler” olarak yer alıyor. Cruz’un canlandırdığı Nené Romero, geçmişin taşıyıcısı; Close’un Isabelle’i ise geçmişi anlamaya çalışan bir akademisyen. Bu iki ismin varlığı, filmin “kuşaklar arası aktarım” temasını güçlendiriyor.

Lola Dueñas (Teresa): Dueñas, Alberto’nun annesi Teresa rolünde, “geçmişi konuşmak istemeyen” bir kuşağın temsilcisi. Sessizliği ve direnci, film boyunca hissediliyor.

Yönetmenlik ve Görsel Dünya: Operatik Bir Deneyim

Los Javis, bu filmde “operatik” bir görsel dil benimsiyor. BFI’nin deyimiyle, film “bir Fabergé yumurtasının renkli ve barok inceliklerini” sergiliyor. Görüntü yönetmeni Gris Jordana’nın kamerası, İspanya’nın farklı coğrafyalarını (kuzeyden güneye) doğal ışıkla ve geniş açılarla yakalıyor. Savaş sahnelerinde kullanılan “ifadeci” görüntüler (yıkılmış bir kilisede Aziz Sebastian heykeline tırmanma, faşist askerlerin çıplak olarak güneşlendiği bir sahil sahnesi) filmi “gerçekçi” bir savaş dramasından çok, “rüya gibi” bir anlatıya yaklaştırıyor.

Müzik, Raül Refree imzalı. Refree’nin müziği, filmin duygusal iniş çıkışlarını destekliyor. Ama en çok konuşulan müzik unsuru, Guitarricadelafuente’nin seslendirdiği “La Nieve” adlı şarkı. Bu şarkı, filmin “kapanış” temasını oluşturuyor ve Oscar adaylığı konuşuluyor.

155 dakikalık süre, filmin en çok tartışılan yönlerinden biri. Bazı eleştirmenler, sürenin “gereksiz yere uzun” olduğunu ve anlatının yer yer “dağıldığını” söylüyor. Bence ise süre, filmin “destansı” iddiasıyla uyumlu. Ancak bu, herkesin katılacağı bir görüş değil.

Senaryo ve Anlatım Tekniği: “İç İçe Geçmiş” Hikâyeler

Senaryo, üç hikâyeyi klasik anlamda bir “olay örgüsü”yle birleştirmiyor. Aksine, aralarında “aynı iletişim kuramama hali” üzerinden bir bağ kuruyor. Los Javis’in deyimiyle, “şiddet her zaman yaptığımız şeyde değil, sustuğumuz şeyde yatıyor”. Bu yaklaşım, filmi “geleneksel” bir tarih anlatısından çıkarıp “şiirsel” bir alana taşıyor.

Ancak bu tercih, beraberinde bir risk getiriyor: Hikâyeler arasındaki geçişler, bazen “kopuk” hissettirebiliyor. Özellikle 2017 hikâyesi, diğer ikisine göre daha “zayıf” kalıyor. Alberto’nun araştırması, filmin “tarihsel” katmanını güçlendirse de, duygusal olarak diğer iki hikâye kadar sarsıcı değil.

Artılar ve Eksiler

Artılar:

• Lorca’nın bitmemiş oyunundan yola çıkarak İspanya’nın eşcinsel tarihini üç kuşak üzerinden anlatma cesareti.
• Guitarricadelafuente ve Miguel Bernardeau’nun “yasak aşk” hikâyesindeki güçlü kimyaları.
• Gris Jordana’nın “operatik” ve “ifadeci” görüntü yönetimi.
• Raül Refree’nin müziği ve “La Nieve” gibi unutulmaz bir şarkı.
• Cannes’da En İyi Yönetmen ödülü ve İspanya’nın Oscar adayı olması.

Eksiler:

• 155 dakikalık sürenin, bazı izleyiciler için “yorucu” olması.
• 2017 hikâyesinin, diğer iki hikâyeye göre duygusal olarak daha zayıf kalması.
• Hikâyeler arasındaki geçişlerin yer yer “kopuk” hissettirmesi.
• Bazı eleştirmenlerin “fazla estetize edilmiş” bulması.
• Türkiye vizyon tarihinin henüz açıklanmamış olması.

Eleştirmen ve İzleyici Tepkileri

Film, eleştirmenlerden büyük ölçüde olumlu yorumlar almış durumda. Rotten Tomatoes’ta %88, Metacritic’te 86 puan. BFI, filmi “İspanya’nın eşcinsel tarihine operatik bir yolculuk” olarak nitelendiriyor. Cannes’daki gösterimde 16 dakikalık ayakta alkışlanmış. Ancak Screen Jury Grid’de 2.1, Cahiers du Cinéma’da 1.2 gibi düşük puanlar da almış. Bu, filmin “kutuplaştırıcı” bir yapım olduğunu gösteriyor.

IMDb’de ise “review bombing” kurbanı olduğu yönünde iddialar var. Film gösterime girmeden önce anormal sayıda düşük puan almış. Bu, filmin “queer” temasının bazı çevrelerde tepki çektiğini gösteriyor. Ancak 5.201 oyla 8.1 puan, filmin geniş kitleler tarafından da sevildiğini ortaya koyuyor.

Kimler İzlemeli, Kimler İzlememeli?

İzlemeli:

• Lorca’nın hayatına ve eserlerine ilgi duyanlar.
• İspanya İç Savaşı ve eşcinsel tarih üzerine “şiirsel” bir anlatı arayanlar.
• Los Javis’in Veneno ve La Mesías gibi işlerini sevenler.
• Guitarricadelafuente ve Miguel Bernardeau hayranları.
• Uzun, destansı ve duygusal olarak yıpratıcı filmlerden hoşlananlar.

İzlememeli:

• Hızlı tempolu, olay odaklı bir drama bekleyenler.
• “Klasik” bir tarih filmi arayanlar.
• 155 dakikalık süreden sıkılacağını düşünenler.
• Lorca’nın hayatına dair “belgesel” bir anlatı bekleyenler.

Benzer Filmler ve Alternatifler

La Bola Negra‘ı sevdiyseniz veya farklı bir açı arıyorsanız:

Pain and Glory (2019): Pedro Almodóvar’ın otobiyografik filmi. İspanya’nın eşcinsel tarihine dair daha “kişisel” ve “sade” bir anlatı.

Veneno (2020): Los Javis’in kendi dizisi. İspanya’nın en ünlü transseksüel ikonlarından birinin hikâyesi.

La Mesías (2023): Los Javis’in bir başka dizisi. Aile, din ve travma üzerine daha “karanlık” bir anlatı.

Daha fazla drama incelemesi için hdfilmizle.tr’deki dram arşivine göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Puan

La Bola Negra, ne olmak istediğini bilen bir film: Lorca’nın izinde, İspanya’nın bastırılmış eşcinsel tarihini, üç kuşak üzerinden anlatan, “operatik” ve “şiirsel” bir destan. Guitarricadelafuente ve Miguel Bernardeau’nun yasak aşkı, filmin en güçlü duygusal hattı. Los Javis’in görsel vizyonu ve Raül Refree’nin müziği, bu hikâyeyi unutulmaz kılıyor. Ancak 155 dakikalık süre, hikâyeler arasındaki geçişlerin yer yer kopuk hissettirmesi ve 2017 hikâyesinin duygusal olarak daha zayıf kalması, filmin kusursuz olmadığını gösteriyor.

hdfilmizle.tr Puanı: 8.5 / 10.

Lorca’nın mirasına ve İspanya’nın eşcinsel tarihine dair cesur bir anlatı için artı; süre ve anlatısal dağınıklık için eksi. Eğer “büyük” ve “duygusal” bir sinema deneyimi arıyorsanız, La Bola Negra sizi derinden etkileyecek. Ama “hızlı” ve “kolay” bir film bekliyorsanız, bu size göre değil.

Sen bu filmi izlemeyi düşünüyor musun? Lorca’nın izinde geçen bu üç kuşaklık hikâye seni de etkiledi mi, yoksa “Fazla uzun” diyenlerden misin? Yorumlarda buluşalım.

Daha fazla film incelemesi ve güncel vizyon bilgileri için hdfilmizle.tr arşivine göz atmayı unutmayın.